Thomas F. Martin OSA
Our restless heart
The Augustinian tradition
Uitgeverij Orbis Books (USA); 2003;
172 p.; paperback;
isbn 978 15 7075 474 6
Vandaag de dag is er in de westerse wereld een honger te constateren naar spiritualiteit. Die belangstelling gaat vaak in de richting van andere culturen en godsdienstige tradities. Zo is er een fascinatie met de spirituele tradities van de oorspronkelijke bewoners van bijvoorbeeld Australië. De oosterse godsdiensten (in al hun diversiteit) blijken ook voor veel mensen boeiend te zijn. Het christendom lijkt een beetje afwezig in het rijtje spiritualiteiten dat interesse wekt. De christelijke traditie associëren mensen blijkbaar niet zo direct met spiritualiteit.
Er zijn uitzonderingen als Hildegard van Bingen of Meester Eckhart, maar voor velen bevestigen zij de regel.
Op initiatief van Philip Sheldrake, een Engelse professor uit Salisbury, is een serie opgezet om het bestaande beeld te corrigeren. Want zowel het westers als het oosters christendom kennen een lange en rijke spirituele traditie. Soms levend tot de dag van vandaag, soms eeuwenlang vergeten maar herontdekt. Een aantal van de christelijke spirituele tradities wordt nu in afzonderlijke delen behandeld. De boeken proberen accuraat historisch en thematisch overzicht te bieden en de verbanden met de hedendaagse ervaring te tonen.
Spiritualiteit is een woord dat vele ladingen kan dekken. Is er zoiets als ‘christelijke spiritualiteit’? Volgens Sheldrake zijn er drie zaken die de christelijke spirituele tradities duidelijk als christelijk onderscheiden. Ten eerste verbinden christelijke spiritualiteiten de gewone ervaring en ook de godsdienstige inzichten van elders met de bijbelse geschriften, vooral met de Evangeliën. Ten tweede ontspringen christelijke spiritualiteiten niet uit een abstracte theorie maar uit pogingen om de evangelische waarden tot leven te brengen in historische en culturele contexten. Ten derde zijn de ervaringen van individuen en groepen niet geïsoleerd, maar staan ze in het grotere verband van de hele christelijke traditie van geloof, praktijk en gemeenschap.
Een van de delen in de serie is gewijd aan de augustijnse traditie. Het is geschreven door Thomas Martin, een Amerikaanse augustijn, professor aan de Villanova Universiteit in Pennsylvania. Hij schetst een beeld van de grote augustijnse traditie tegen de achtergrond van de man die die traditie haar naam gaf: Augustinus. Het is geen eenvoudige taak de kerkvader op een noemer te brengen, prof. Van Bavel vergeleek Augustinus’ leven en werk eens met de zee: eindeloos genuanceerd met stromen en onderstromen. Ook Martin is zich van de complexiteit en nuanceerdheid van Augustinus bewust. Toch slaagt hij erin een levendig en treffend beeld van diens spiritualiteit te schetsen. Hij kiest voor de metafoor van de reis om
iets van de dynamiek van Augustinus aan te geven, de man van het rusteloze hart steeds op zoek naar God en het geheim van het bestaan. Steeds ook open voor verdere en nieuwe ontdekkingen, correcties ook. Centrale evangelische waarden die het denken van de kerkvader typeren zijn genade, innerlijkheid, liefde, nederigheid en gemeenschap. Tezamen geven die een verband aan Augustinus’ denken dat in zijn geheel sterk op de persoon van Christus is gericht. In aparte hoofstukken bespreekt Martin eerst de regel voor de gemeenschap die Augustinus schreef en vervolgens de geschiedenis van de beweging(en) die de kerkvader opriep. De middeleeuwen, de eeuw van de reformatie, de moderne en de postmoderne tijd passeren de revue. Martin waarschuwt voor eenzijdigheden in de interpretatie (denk aan bepaalde reformatoren met hun wat eenzijdige beklemtoning van de predestinatie). Vooral zij die oog en hart hebben voor de breedte van zijn denken lijken erfgenamen van de spiritualiteit van Augustinus,. De metafoor van de reis lijkt in het boek ook te kunnen staan voor de geschiedenis van de Augustijnse
erfenis. De kerkvader is van alle tijden zo blijkt.
Voor recensie in Open Vensters nr. 13: OV13 2003